Pierwsze w Polsce znaki „Sowy – zwolnij!” stanęły na Opolszczyźnie! Bezprecedensowa inicjatywa Fundacji Koło Natury
Stanowisko Adriana Greli, Prezesa Fundacji Koło Natury:
Jaka jest geneza powstania znaku „Sowy – zwolnij!”?
„Wszystko zaczęło się wiosną 2024 roku, od obserwacji terenowych na Płaskowyżu Głubczyckim (m.in. w okolicach Baborowa, Maciowakrze i Kietrza), gdzie lokalni przyrodnicy stwierdzili w kilku miejscach obecność rzadkiej sowy uszatki błotnej (Asio flammeus). Ze względu na jej preferencje dotyczące zakładania lęgów na ziemi, zaczęły się poszukiwania i zabezpieczanie gniazd w uprawach. Osobiście byłem zaangażowany w te działania terenowe…
Obserwując zachowanie tych ptaków, zwłaszcza po zmierzchu, zauważyłem niepokojącą prawidłowość: niska roślinność na poboczach dróg polnych i powiatowych przy jednoczesnych wysokich zbożach wokół – przyciąga sowy, tworząc dla nich naturalną »stołówkę«, w której w dość łatwy sposób polowały na gryzonie. Niestety, pofałdowanie terenu (w tym drogi) i prędkość pojazdów sprawiały, że zarówno dorosłe sowy, jak i młode podloty – poważnie ryzykują śmiercią na skutek zderzenia z pojazdami. Na przełomie 3 miesięcy obserwacji (maj – lipiec), podczas kilkunastu nocy zaobserwowałem i udokumentowałem wiele sytuacji, w których siedzące na asfalcie sowy w ostatnim momencie odlatywały sprzed nadjeżdżającego pojazdu. Na potwierdzenie moich obaw, niestety odnotowałem również odnalezione w tym czasie martwe ptaki. Były to 3 uszatki (Asio otus) i 2 uszatki błotne (Asio flammeus).
Co Pan zrobił z tymi obserwacjami?
Nie chcieliśmy kończyć na samym opisywaniu problemu, tym bardziej, że podobne obserwacje mieli inni przyrodnicy, w innych częściach województwa. 20 listopada 2025 roku, już jako Fundacja Koło Natury wystąpiliśmy z oficjalnym wnioskiem do Wydziału Drogownictwa Starostwa Powiatowego w Głubczycach o zgodę na montaż autorskich tablic ostrzegawczych na drodze powiatowej nr 12590 (trasa Baborów – Radoszowy) – jako początek większej kampanii edukacyjnej na rzecz ochrony sów.
Jakie były skutki złożonego wniosku?
Zarządca drogi odniósł się do naszej inicjatywy z wielkim zrozumieniem i otwarciem na ochronę przyrody akceptując nasz pomysł w całości. W efekcie tej wzorcowej współpracy, Fundacja zaprojektowała autorski znak, a na drodze ustawiono dwa znaki informacyjno-ostrzegawcze „Sowy – zwolnij!” z sylwetką sowy. To absolutny precedens i pierwsza tego typu udokumentowana instalacja w Polsce! Chcemy, aby ten odcinek stał się modelem, a cała akcja – zachęta do współpracy z naszą Fundacją dla samorządów i zarządców dróg w całym kraju. Tym bardziej, że mamy już wytypowane następne drogi, gdzie dokonywaliśmy podobnych obserwacji i będziemy dążyli do tego, aby również one doczekały się szybko nowego znaku uczulającego kierowców na obecność rzadkich i cennych ptaków jakimi są sowy. Liczymy też, że będą się w tym temacie zgłaszali do nas kolejni przyrodnicy, ornitolodzy i miłośnicy sów z całej Polski”.
Dlaczego sowy giną na drogach?
- Skala problemu: z dostępnych danych wynika, że kolizje drogowe są główną przyczyną śmiertelności sów (ok. 50% przypadków).
- Dowody światowe:
- w Wielkiej Brytanii 15-letnie badania Barn Owl Trust wykazały, że aż 48% zgonów płomykówek jest skutkiem potrąceń przez samochody
- w USA (Idaho) płomykówki stanowiły aż 73,6% wszystkich ptasich ofiar na badanej autostradzie
- Na Hawajach (USA) gdzie najnowsze badania nad uszatką błotną z 2026 r. (podgatunek hawajski Pueo) dowodzą, że urazy mechaniczne odpowiadają za 62% zgonów, z czego aż 2/3 wiąże się bezpośrednio z ruchem drogowym.
- Mechanizm zagrożenia: sowy polują nisko nad ziemią (wysokość 1–2 m). Wykoszone pasy drogowe przyciągają gryzonie (norniki, myszy), a słupki i znaki służą sowom jako czatownie. Pofałdowana droga ogranicza widoczność reflektorów, a pęd powietrza generowany zwłaszcza przez samochody ciężarowe wciąga podrywające się do lotu ptaki w strumień ruchu.
- Kontekst
- Wzorce z zagranicy:
- Wielka Brytania: program Barn Owl Trust od lat 90. stawia lokalne tablice i naklejki ostrzegawcze.
- Niderlandy: zastosowano inżynierię drogową – obrotowe tuleje na słupkach uniemożliwiające sowom siadanie przy jezdni oraz 3-metrowe czatownie oddalone o 4 m od drogi.
- USA i Kanada: wolontariusze i organizacje (m.in. w Cape Coral na Florydzie czy w Saskatchewan) stawiają nieoficjalne tablice ostrzegawcze przy norach pójdźki ziemnej.
- RPA: przy Parku Kgalagadi funkcjonują tablice „Owl Crossing” chroniące puchacze plamiste.
- Inicjatywa w powiecie głubczyckim jest pierwszym udokumentowanym, oficjalnym uzgodnieniem i montażem tablic z sową na drodze publicznej w Polsce!
Przełom w skali całego kraju
- Pierwszy taki przypadek w Polsce: do tej pory nie było na znakach przy drogach piktogramu sowy, ale były inne inicjatywy np. dotyczące jeży.. Inicjatywa Fundacji Koło Natury tworzy pierwszy polski przypadek udanej instalacji tego typu znaków!
- Modelowa współpraca NGO i Samorządu: projekt pokazuje, że partnerstwo organizacji pozarządowej z samorządem (Starostwo Powiatowe w Głubczycach) pozwala wdrażać innowacyjne rozwiązania na rzecz ochrony gatunków chronionych bez skomplikowanych i długotrwałych zmian legislacyjnych.
- Odpowiedź na światowy trend: podobne inicjatywy oddolne znane są do tej pory głównie z Wielkiej Brytanii (Barn Owl Trust), Niderlandów (Vogelbescherming), USA (Cape Coral) czy Kanady. Polska dołącza do tego gremium dzięki akcji w powiecie głubczyckim.
Dla mediów – propozycje nagłówków:
- „Kierowco, zwolnij! Na Opolszczyźnie stanęły pierwsze w Polsce znaki chroniące sowy”
- „Niezwykła inicjatywa Fundacji Koło Natury na terenie Powiatu Głubczyckiego. Dwa znaki 'Sowy – zwolnij!’ ratują rzadkie ptaki na drodze Baborów – Radoszowy”
- „Sowy polują przy asfalcie i giną pod kołami. Na drodze powiatowej nr 12590 stanęły bezprecedensowe znaki ostrzegawcze”
- „Przełom w ochronie przyrody: jak Fundacja Koło Natury w partnerstwie ze Starostwem Powiatowym w Głubczycach przecierają szlaki dla całej Polski”
Nota o prawach autorskich i własności intelektualnej: Oznaczenie oraz autorski projekt graficzny znaku „Sowy – zwolnij!”™ stanowią utwór w rozumieniu Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych i stanowią własność Fundacji Koło Natury. Kopiowanie, rozpowszechnianie lub wykorzystywanie wzoru bez oficjalnej, pisemnej zgody Fundacji jest zabronione i stanowi naruszenie prawa. Wszelkie prawa zastrzeżone ©.